∑

Cách học toán tư duy lớp 1 hiệu quả tại nhà

Chia sẻ

Cách học toán tư duy lớp 1 hiệu quả tại nhà

Cách học toán tư duy lớp 1 hiệu quả tại nhà: chọn đồ vật quen thuộc, học 15-20 phút mỗi buổi và rèn tư duy so sánh, suy luận cho bé đúng cách.

9–13 phút

Bước vào lớp 1, phụ huynh nào cũng muốn biết cách học toán tư duy lớp 1 sao cho đúng hướng. Đội ngũ chúng tôi đã đồng hành cùng nhiều gia đình ở độ tuổi này, và điều chúng tôi nhận ra là điểm khởi đầu thường đơn giản hơn người ta nghĩ. Bạn không cần bộ học liệu đắt tiền. Những món đồ quen thuộc trong nhà như hạt đậu, viên bi hay nắp chai đã đủ dùng.

Trước hết, hãy nhớ rằng toán tư duy không phải dạy bé thuộc lòng đáp án. Mục tiêu là giúp bé biết nghĩ về số lượng, biết so sánh và nhận ra quy luật. Khi bé hiểu được bản chất, các bài tập sau này sẽ trở nên dễ dàng hơn nhiều.

Bài viết này ghi lại lộ trình mà chúng tôi vẫn áp dụng với trẻ lớp 1. Ngoài ra, chúng tôi cũng chia sẻ những lỗi phụ huynh hay gặp phải và cách xử lý đã được thử nghiệm qua nhiều lần thực tế.

Tóm tắt nhanh cho phụ huynh bận rộn

Nếu bạn chỉ có thời gian ghi nhớ vài điều, hãy bắt đầu bằng các trò chơi đếm, so sánh và ghép hình với đồ vật quen thuộc. Mỗi buổi chỉ cần 15 đến 20 phút. Hãy để bé làm quen với các khái niệm nhiều hơn, ít hơn, thêm và bớt trước khi chuyển sang viết số.

Thước đo tiến bộ không nằm ở việc bé trả lời đúng hay sai. Thước đo thật sự là khả năng bé giải thích được mình đã làm như thế nào. Một em bé nói được lý do mình chọn đáp án đang tiến bộ hơn nhiều so với em chỉ trả lời nhanh.

Chúng tôi muốn nhấn mạnh một điều: đừng vội. Một em hiểu vì sao 5 cộng 3 bằng 8 sẽ đi xa hơn rất nhiều so với em thuộc lòng cả bảng cộng mà không biết lý do. Chúng tôi từng gặp trường hợp bé tiến rất nhanh trong hai tuần đầu, nhưng sang tháng thứ ba lại bế tắc vì nền tảng chưa vững.

Bước 1: Chọn mục tiêu và thời lượng phù hợp với trẻ 6-7 tuổi

Ở độ tuổi 6 đến 7, khả năng giữ sự chú ý của trẻ thường chỉ kéo dài khoảng 15 đến 20 phút. Nếu cố kéo dài hơn, bé bắt đầu lơ đễnh. Buổi học lúc đó dễ biến thành cuộc ép buộc khiến cả hai bên mệt mỏi.

Vì vậy, mỗi tuần bạn chỉ nên chọn một đến hai kỹ năng trọng tâm. Não bộ của trẻ cần thời gian để một khái niệm lắng xuống thành hiểu biết thật sự. Đội ngũ chúng tôi thường khuyên phụ huynh ghi lại trong một cuốn sổ nhỏ những gì bé đã làm được, chẳng hạn đếm đến 20 hay phân biệt đâu là nhiều hơn. Sau vài tuần mở lại cuốn sổ, bạn sẽ thấy tiến bộ rõ ràng hơn nhiều so với cảm giác mơ hồ.

Đếm bằng đồ vật thật thay vì đếm theo thuộc lòng

Hạt đậu, viên bi và nắp chai là những thứ chúng tôi dùng nhiều nhất. Với trẻ nhỏ, viên bi có thể cầm lên, đặt xuống, lăn đi. Nhờ vậy bé hình dung con số dễ hơn nhiều so với chỉ nhìn chữ số trên giấy.

Bạn thử đặt năm viên bi trước mặt bé, rồi thêm ba viên nữa và hỏi tất cả có bao nhiêu. Bé sẽ phải đếm lại từ đầu. Chính thao tác đếm lại này giúp bé hiểu rằng phép cộng là gộp hai nhóm lại với nhau. Đó là nền móng để sau này bé hiểu phép tính một cách tự nhiên.

Lỗi phổ biến nhất mà chúng tôi gặp là bé đọc số rất đúng thứ tự nhưng không hiểu mình đang đếm cái gì. Bé nói “một, hai, ba” rất trơn tru, nhưng khi hỏi có bao nhiêu viên bi thì lại đoán bừa hoặc đếm sai. Cách khắc phục khá đơn giản: yêu cầu bé chỉ tay vào từng viên khi đếm, và mỗi viên chỉ được tính đúng một lần.

Rèn so sánh và phân loại bằng hình vẽ và đồ chơi

So sánh lớn hơn, nhỏ hơn hay bằng nhau nghe có vẻ hiển nhiên với người lớn. Nhưng với trẻ lớp 1, đây là một bước tiến không nhỏ. Chúng tôi thường vẽ hai nhóm hình rồi để bé tự nối từng cặp, xem nhóm nào còn thừa. Cách này trực quan hơn nhiều so với việc chỉ so sánh hai con số trên bảng.

Phân loại theo màu sắc, hình dạng hay kích thước cũng rất hữu ích. Điều then chốt là sau khi bé đã xếp xong theo một tiêu chí, hãy đổi sang tiêu chí khác. Xem bé có linh hoạt chuyển cách nghĩ hay không. Một em giải thích được vì sao mình xếp như vậy thường đã nắm khái niệm khá chắc.

Luyện cộng trừ như kể một câu chuyện nhỏ

Trẻ nhớ bài toán lâu hơn khi nó gắn với một tình huống cụ thể. Chẳng hạn: mẹ có bốn quả táo, cho em hai quả, vậy còn lại mấy quả? Câu chuyện như vậy giúp bé hình dung được chuyện gì đang diễn ra.

Đội ngũ chúng tôi hay chơi trò cửa hàng đồ chơi với tiền giấy tự cắt. Bé vừa mua hàng, vừa thối tiền, vừa luyện cộng trừ, đồng thời làm quen với giá trị đồng tiền. Trò chơi này nghe đơn giản nhưng cho bé rất nhiều cơ hội tính toán thực tế.

Ở giai đoạn này, lỗi hay gặp nhất là học thuộc bảng cộng một cách máy móc. Bé đọc được “bốn cộng hai bằng sáu” nhưng khi đổi thành “hai cộng bốn” thì có thể lúng túng. Chúng tôi luôn yêu cầu bé vẽ hoặc dùng vật thật để minh họa trước khi đưa ra đáp án, kể cả khi đáp án có vẻ hiển nhiên.

Tập suy luận qua những câu đố ngắn có quy tắc

Các câu đố có quy tắc đơn giản là cách hiệu quả để rèn tư duy suy luận. Ví dụ, cho dãy 2, 4, __, 8 rồi hỏi số còn thiếu là gì. Điều chúng tôi thích ở dạng bài này là bé thường có nhiều cách nghĩ khác nhau. Có em nhìn ra quy luật cộng thêm hai, có em lại đếm từng bước một.

Đặt các cách nghĩ ấy cạnh nhau và cùng bàn luận trong buổi học là một bài học rất quý. Bé học được rằng một bài toán có thể giải bằng nhiều đường khác nhau, và việc giải thích cách nghĩ quan trọng không kém đáp án.

Khi bé trả lời đúng, hãy khen vào cách bé nghĩ thay vì chỉ nói “giỏi quá”. Bạn có thể nói: “Con nhận ra số nào cũng cách nhau hai đơn vị, đúng không?”. Lời khen cụ thể giúp bé biết chính xác điều gì đáng lặp lại lần sau.

Xây dựng thói quen học đều đặn trong tuần

Theo kinh nghiệm của chúng tôi, bốn buổi ngắn mỗi tuần thường mang lại hiệu quả tốt hơn một buổi dài vào cuối tuần. Trí nhớ của trẻ cần được ôn lại thường xuyên mới bền. Lịch học nên cố định để bé biết trước và không coi toán là việc bất ngờ phải làm.

Việc học toán cũng không nhất thiết phải diễn ra theo kiểu chính thức. Đếm số bậc thang khi đi lên cầu thang, chia bánh cho cả nhà hay đo lượng nước trong ly khi nấu ăn đều là toán tư duy. Khi bé thấy toán học nằm ngay trong sinh hoạt hằng ngày, bé sẽ bớt sợ môn học đi nhiều.

Một lưu ý quan trọng mà chúng tôi luôn nhắc phụ huynh: tránh ép bé học khi bé đang mệt hoặc đang cáu. Ép học lúc đó rất dễ hình thành tâm lý sợ toán. Khi nỗi sợ đã có rễ, việc lấy lại hứng thú khó hơn nhiều so với việc cho bé nghỉ một hôm để nạp lại năng lượng.

Kiểm tra và điều chỉnh theo tiến bộ của bé

Sau khoảng một đến hai tuần, hãy cho bé làm lại một bài mà trước đó bé đã làm sai. Nếu bé làm đúng mà không cần gợi ý, nghĩa là khái niệm đã được giữ lại. Nếu bé vẫn lúng túng, đừng vội chuyển sang bài mới. Hãy quay về bước dùng đồ vật thật, vì đó thường là chỗ nền tảng còn thiếu sót.

Khi bé đã vững và muốn thử sức với bài khó hơn, phụ huynh có thể tham khảo thêm tài liệu trong chuyên mục toán lớp 9 của chúng tôi. Tuy vậy, đừng đẩy bé lên quá nhanh, vì nền tảng vững chắc luôn quan trọng hơn tốc độ. Nếu bạn muốn hiểu cách tư duy toán học được rèn luyện lâu dài, có thể đọc thêm lộ trình tự học olympic toán để thấy các bước được xây dựng ra sao qua từng giai đoạn.

Các gia đình cũng hay hỏi về cách ghi nhận kết quả học tập ở nhà. Bạn không cần thước đo phức tạp. Chỉ cần ghi lại ngày, bài đã làm và nhận xét ngắn về cách bé nghĩ. Sau một tháng, những dòng ghi chép ấy sẽ cho bạn bức tranh rõ ràng về sự tiến bộ, đồng thời là căn cứ để điều chỉnh lịch học phù hợp.

Những sai lầm phụ huynh thường gặp khi dạy toán tư duy lớp 1

Sai lầm đầu tiên là chạy theo quá nhiều bài nâng cao khi bé chưa nắm vững nền tảng. Nhìn bề ngoài, bé có vẻ đang tiến nhanh. Thực tế, bé có thể đang đoán mò và chẳng bao lâu sẽ bế tắc thật sự.

Sai lầm thứ hai là đem tốc độ làm bài của con ra so với bạn cùng lớp. Mỗi trẻ có nhịp phát triển riêng. Việc so sánh chỉ khiến bé thêm áp lực, dễ mất tự tin và ngại học hơn. Chúng tôi đã thấy nhiều bé chậm ở đầu năm nhưng về cuối năm lại đuổi kịp và vượt bạn bè nhờ được học đúng nhịp của mình.

Sai lầm thứ ba cũng là điều chúng tôi thấy phổ biến nhất: chỉ quan tâm đáp án đúng hay sai mà bỏ qua cách bé suy nghĩ. Thay vì hỏi “đúng chưa?”, hãy hỏi “con làm bằng cách nào?”. Câu trả lời sẽ cho bạn biết rất nhiều về điều bé đang nghĩ.

Câu hỏi thường gặp của phụ huynh

Trẻ lớp 1 nên học toán tư duy mỗi ngày bao lâu là vừa?

Khoảng 15 đến 20 phút mỗi buổi là đủ với hầu hết trẻ. Nếu bé đang hứng thú và muốn học thêm, bạn có thể kéo dài một chút. Nên xen kẽ bằng hoạt động khác để bé không mệt. Không nên để bé học liên tục quá 30 phút.

Nên bắt đầu học toán tư duy vào thời điểm nào trong năm học lớp 1?

Chúng tôi thường khuyên bắt đầu sau vài tuần đầu, khi bé đã quen nếp sinh hoạt ở trường. Nếu muốn bắt đầu sớm hơn, hãy chọn các trò chơi đếm và so sánh đơn giản để bé làm quen dần.

Con không thích làm toán thì phụ huynh nên làm gì?

Trước hết, hãy thay đổi cách tiếp cận. Bớt các bài tập viết, chuyển sang chơi với đồ vật và kể chuyện. Nhiều trẻ không thật sự ghét toán mà chỉ ghét cảm giác bị bắt làm bài. Khi việc học trở thành trò chơi, hứng thú thường quay lại.

Có cần mua giáo trình riêng hay chỉ cần đồ vật có sẵn trong nhà?

Đồ vật có sẵn trong nhà là đủ để bắt đầu. Giáo trình có thể hữu ích khi bé đã quen với cách học, nhưng không bắt buộc trong giai đoạn đầu.

Làm sao biết con đã thực sự hiểu bài chứ không chỉ học thuộc?

Hãy thử đổi cách hỏi cùng một bài. Nếu bé vẫn trả lời được khi bạn đổi số, đổi vật hay đổi câu chuyện, nghĩa là bé đã hiểu. Nếu bé chỉ nhớ đúng một cách hỏi, nhiều khả năng bé đang học thuộc. Yêu cầu bé giải thích bằng lời cũng là cách kiểm tra rất tốt.

Một điều cuối cùng chúng tôi muốn chia sẻ: hành trình học toán của trẻ là một chặng đường dài, không phải cuộc đua nước rút. Điều quan trọng nhất vẫn là giúp bé thấy toán học thú vị và đáng để khám phá. Phần còn lại sẽ đến theo thời gian.

Lưu ý: bài viết phục vụ tự học và ôn tập. Đề thi, quy chế, điểm chuẩn và số liệu chính thức, bạn hãy đối chiếu với thông báo của Bộ Giáo dục và Đào tạo hoặc ban tổ chức kỳ thi.

Đọc tiếp